2020 ile birlikte hayatımıza giren Covit-19,dünyada ki son gelişmeler ve tüm yetkililerin de ifade etmek de olduğu gibi; daha uzunca bir sürede yaşamımızın bir parçası olmaya devam edecek.

Bu zor ve sıkıntılı süreç başladığından beri uluslarası ve ulusal düzeyde bilim insanları,sağlık uzmanları sürekli olarak çeşitli uyarılar yapmaktalar ve yapmaya devam ediyorlar. Uluslararası düzeyde çeşitli değerlendirme ve makalelere de ulaşılabiliyor. Bu çalışmalar da  her ne kadar ulusal bilim insanlarımızın çalışmalarına Bakanlık engeli nedeni ile ulaşılamasa da ,Bilim insanlarımızın bu açığı çeşitli kamuoyu açıklamaları ile gidermeye çalışıyorlar.Bu sürecin başından beri bende çeşitli platformları izlemeye ,anlayabildiğim araştırmaları okumaya çalışıyorum.

Genel de bir çok Bilim İnsanı bu hastalığın  insanlar üzerinde yarattığı stres ve kaygı üzerine çok kapsamlı değerlendirmeler yapmaktalar.Ben de o çok değerli insanların değerlendirmeleri ve saptamaları,araştırmaların dan  aklımda kalanlar ile bir sade özet denilebilecek bir yazı oluşturmaya karar verdim.Bunun bir bilimsel yazı olmadığını ve öyle bir haddim de olamayacağını not etmenizi rica ederim.Bahsedeceklerim  sadece takip edebildiklerimden aklımda kalanlardır.

Covid 19 salgını bazı insanlar için stresli ve inanılmaz derecede korkutucu olabilmektedir

Bir hastalıkla ilgili korku ve endişe bunaltıcı olabilir ve özellikle belirsizlik dönemlerin de yetişkinlerde ve çocuklarda güçlü duygulara neden olabilir. Bu nedenle Koronavirüs salgını sırasında ruh sağlığınıza dikkat etmemizin çok önemli olduğuna inanmaktayım.

Pandemi krizi  stresinden daha güçlü etkilenecek kişiler :

• Covit-19 riski daha yüksek olan yaşlılar ve kronik hastalıkları olan kişiler
• Çocuklar ve Gençler
• Ön cephede Covid-19 ile karşılaşan doktorlar, sağlık hizmeti sağlayıcıları veya ilk müdahale ekipleri
• Madde bağımlılığı sorunları da dahil olmak üzere ruh sağlığı sorunları olan kişiler

Bulaşıcı bir hastalığın başlangıcındaki stres şunları içerebilir:

• Kişisel sağlığımız ve yakınlarımız  için korku ve endişe
• Uyku veya yeme alışkanlıklarında değişiklikler
• Uyumakta veya konsantre olmakta güçlük çekmek
• Kronik sağlık sorunlarının büyümesi ve veya kötüleşmesi
• Alkol, tütün veya diğer uyuşturucuların artan tüketimi

İyi haber şu ki, stresi azaltmanıza ve zihinsel sağlığınıza özen göstermenize yardımcı olabilecek yolların var olabildiği de Bilim insanları tarafından belirtilmektedir..

Bir salgın sırasında stresi azaltmanın en belirgin yollarından biri, Covid-19 hakkındaki gerçekleri paylaşmak ve kendiniz ve değer verdiğiniz insanlar için gerçek riski anlamaktır. Yeni Koronavirüs hakkında doğru bilgileri paylaştığınız da, başkalarının daha az stresli hissetmesine yardımcı olabilir ve onlarla bağlantı kurmanıza imkan sağlamış olabilirsiniz.

Salgın hakkında bilgi edinmenin yanı sıra rahatlatıcı etkinliklere katılmanız, duygularınızı arkadaşlarınız ve akrabalarınızla konuşmanız ve paylaşmanız da tavsiye edilmektedir.

Pandemi ile ilgili Çok yoğun olan bilgi akışının sınırlandırılması,( makul  ve yeterli bir şekilde bilgilendirilmek) ve haber ve röportajları  izlemek, okumak veya dinlemek  için ayrılan zamanı azaltmak,ara vermek tavsiye edilmektedir, çünkü kesintisiz olarak kaygı uyandıran bilgiler çok yoğun olabilecektir.. Bilgili kalmak önemli olsa da, medyada bir felaketle ilgili tekrarlanan bilgiler görürlerse insanlar daha endişeli hale gelebilir.

Vücudunuza özen gösterme ve zihinsel sağlığınız arasındaki ilişkiyi anlamak önemlidir. Derin nefes almak, meditasyon yapmak, sağlıklı, dengeli yemekler yemek, düzenli egzersiz yapmak, yeterince uyumak stresi azaltmaya yardımcı olabilir.

Çocuklar ve Gençler

Çocukların veya ergenlerin duygusal halini de önemseyen ebeveynler, streslerini azaltmak için bazı adımlar atabilirler. Çocukların ve ergenlerin, etraflarındaki yetişkinlerden gördüklerine kısmen tepki verdiklerini akılda tutmak önemlidir.

Ebeveynler ve veliler Covid 19’u sakin ve güvenle takip ettiklerinde, çocukları için en iyi desteği sağlayabilirler. Tıpkı yetişkinler gibi, tüm çocuklar ve ergenler strese aynı şekilde tepki vermez. Bazı çocuklar hemen tepki verirken, diğerleri daha sonra zorluk belirtileri gösterebilir. Bir çocuğun tepki verme şekli ve ortak stres belirtileri yaşına, önceki deneyimlerine ve çocuğun genel olarak stresi nasıl ele aldığına bağlı olarak değişebilir.

Çocuğunuzun veya ergen çocuğunuzun stres altında olabileceğine dair bazı işaretler şunlardır:

• Ergenlerde sinirlilik ve ‘eyleme dökme’ davranışı
• Kötü okul sonuçları
• Dikkat etme ve konsantre olma zorluğu
• Daha önce tercih ettikleri aktivitelerden kaçınma
• Açıklanamayan baş ağrıları ve vücut ağrısı
• Alkol, tütün veya diğer uyuşturucuların tüketimi

Bir çocuk veya ergenin koronavirüs pandemisinden stresli veya bunalmış olabileceğinden şüpheleniyorsanız, şunları yapmanız önerilmektedir:

• Çocuğunuz veya ergeninizle Covid-19 salgını hakkında konuşmak için zaman ayırın. Ek olarak, çocuğunuzun veya gencin anlayabileceği şekilde Covid-19 hakkındaki soruları yanıtlamanız ve gerçekleri paylaşmanız gerekir.
• Güvende olduklarına inanmalarını sağlamaya çalışın. Onlara her şeyin yolunda olduğunu ve sağlık güvenlik yönergelerini takip ettiğinizi belirtin. Onlara, kendi stresinle nasıl başa çıkmaya çalıştığını açıklayarak  sizinle birlikte çaba göstermelerini sağlamaya çalışın.
• Ailenizin sosyal medya da dahil olmak üzere olayın medyada yer alış şeklinin etkilerine en az düzeyde maruz kalmasını sağlamaya çalışın. Çocuklar duyduklarını yanlış yorumlayabilir ve anlamadıkları bir şeyden korkabilirler.
• Düzenli rutinleri takip etmeye çalışın .Okullarda yüz yüze eğitim şansını bulamadıkları zamanlarda, rahatlatıcı veya eğlenceli öğrenme aktiviteleri yaratın ve bu aktiviteler için bir program oluşturun.
• Model olmalısınız. Nasıl? Bolca uyuyarak, egzersiz yaparak ve iyi beslenerek ve veya benzer eylemler yaparak. Arkadaşlarınız ve ailenizle iletişimde kalmayı unutmayın

Covid-19’a yanıt vermenin duygusal sonuçları olabilir, özellikle de insanların acı çektiğine, kişisel zarar risklerine, yoğun iş yüklerine, ölüm kalım kararlarına ve aileden ayrılmaya şahit olabilirsiniz. Bununla birlikte, travma sonrası stres bozukluğuna verilen tepkileri azaltmak için yapabileceğiniz şeyler var:

• Travma sonrası stres bozukluğunun, travmatik bir olaydan sonra başkalarına yardım edebilme imkanı verebileceğini de göz ardı etmeyin.
• Fiziksel (yorgunluk, hastalık) ve zihinsel (korku, geri çekilme, suçluluk) belirtileri öğrenin
• Size ve ailenize salgın stres tepkisinden kurtulmak için zaman tanıyın
• Arkadaşlarınızla ve ailenizle kaliteli zaman geçirmek, egzersiz yapmak veya kitap okumak gibi bir dizi sağlıklı yaşam etkinliği planlayın
• Koronavirüs salgınıyla ilgili her tür medyadaki haberleri veya yazılanları izlemeye  ara verin
• Tükenmişlikten muzdarip olduğunuzu hissediyorsanız, başka bir deyişle, Covid-19 nedeni ile ailenize veya etrafınızdakilere salgından önce yaptığınız gibi yardım edememe düşüncesinden  bunalmışsanız veya endişeleniyorsanız, yardım isteyin.

KARANTİNADAN VEYA İZOLASYONDAN ÇIKAN KİŞİLER

Dünyanın dört bir yanındaki birçok insan sosyal mesafe, kendi kendine karantina veya zorla karantina yaşadığından, etkileşim ve izolasyon eksikliğinin ruh sağlığı üzerinde bir etkisi olması bekleniyor.

• “İçeride sıkıştım” ı “Sonunda evime ve kendime odaklanabiliyorum” şeklinde yeniden düşünün
• Karantina öncesi günleriniz deki   görünüm ve konumunuzu  korumaya çalışarak normal rutininize yakın kalın
• Sınırsız (Sonsuz) Koronavirus   kapsamı konusunda takıntılı olmaktan kaçının
• Kaotik bir ev kaotik bir zihne yol açabilir, bu nedenle evinizi düzenli, öngörülebilir ve düzenli tutmaya çalışın.
• Yeni bir karantina ritüeli başlatın
• Kaygınız yönetilemez hale gelirse, bir profesyonelle konuşmak için sanal sağlık hizmetini bir seçenek olarak mutlaka kullanın

Covid-19’a maruz kaldıysanız veya maruz kaldığınızı düşünüyorsanız, diğerlerinden ayrılmak, hastalanmasanız bile stresli olabilir. Ancak bu duyguların bir kısmı karantinadan çıkarıldıktan sonra bile hissedilebilir.

• Karantina sonrası rahatlama dahil olmak üzere karışık duygular
• Kendi sağlığınız ve sevdiklerinizin sağlığı için korku ve endişe
• Covid-19’un belirti ve semptomları için kendinizi izleme veya başkaları tarafından izlenme deneyimiyle ilgili stres
• Üzüntü, kızgınlık veya hayal kırıklığı, çünkü arkadaşlarınız veya akrabalarınız, bulaşıcı olmadığınıza karar vermiş olsanız bile, sizden hastalığa yakalanabileceğiniz konusunda asılsız korkulara sahiptir.
• Karantina sırasında normal iş veya ebeveynlik görevlerini yerine getirememe suçu

Bu örneklerin her birey tarafından çoğaltılması mümkün ama bence en doğrusu Uzman Desteği ne başvurmak  her zamandan fazla ihtiyacımız olan bir olgudur.Bu tercih gerekli durumlarda mutlaka hayata geçirilmelidir.. Bununla beraber bu başvuruya bu dönemde gereksiz sıklıkta da başvurmamakta da yarar vardır. Unutulmamalıdır ki Tüm seviyedeki Sağlık  Çalışanları nın zamanı her zamankinden daha değerlidir.

Biraz haddimi de aşarak aklımda kalan notları sizlerle paylaşmak istedim. Umarım sizlerde bu konuları değerlendirmek için kendinize vakit ayırırsınız.Hiç kabul edemesek te bu pandemi ile daha önemli bir süre beraber yaşacağız.

Saygı ve sevgilerimle

Turhan Kesim

18.10.2020

---

 [tk1]

Genel